Αρχική ΚοινωνίαΑνάπτυξη Ρέματα υδάτινα μονοπάτια

Ρέματα υδάτινα μονοπάτια

από Μαργαρίτα Σπηλιοπούλου

Τα ρέματα στην Ελλάδα είχα την μοίρα που είχαν τα αποψιλωμένα δάση, οι μολυσμένες λίμνες και τα μολυσμένα ποτάμια, η Ευαγγελία Δημητρίου από την Κίνηση Πολιτών Ηλιούπολης μου παραχώρησε την συνέντευξη.

 

Στις αρχαίες μυθολογικές παραδόσεις οι ποταμοί και τα ρέματα ήταν ιερά και αντιπροσώπευαν την συνεχή ροή των πραγμάτων, συμβόλιζαν την κυκλική ανανέωση της ζωής και είχαν εξαγνιστικό ρόλο όπως το εννοεί ο Ηράκλειτος, γιατί η σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τα ποτάμια και τα ρέματα έχει αλλάξει ριζικά;

 

Νομίζω γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος πιστεύει ότι μπορεί με το έργο του να υποκαταστήσει τη φύση. Η βιομηχανική επανάσταση, η τεχνολογική εξέλιξη που ακολούθησε και η ψηφιακή τεχνολογία που εξελίσσεται ραγδαία, κάνει τον άνθρωπο αλαζόνα. Τα, ομολογουμένως, μεγάλα επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας και ο θαυμασμός του ανθρώπου γι αυτά τον μετατρέπουν σ’ ένα βαθμό υπηρέτη τους! Ξεχνάμε πολλές φορές την ανθρώπινη φύση μας, την άρρηκτη σχέση της ύπαρξής μας με το φυσικό μας περιβάλλον και την ανάγκη αρμονικής σχέσης με αυτό…

 

Τι γνωρίζουμε για την ύπαρξη των ρεμάτων, τι ιστορικά στοιχεία υπάρχουν, έχουν καταγραφεί και χαρτογραφηθεί τα ρέματα της Αττικής;

Χάρτες με τα ρέματα της Αττικής υπάρχουν, όπως υπάρχουν και παλιοί χάρτες για μεμονωμένα ρέματα, όπως είναι ο χάρτης του Kaupert  για την Πικροδάφνη, του 1880.

Το θεσμικό πλαίσιο της Ελλάδας έχει εναρμονισθεί με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, η οποία είναι ένα εργαλείο στον τομέα του νερού για την προστασία και την αειφορική διαχείριση των υδάτων,  αναφέρεται στην ολοκληρωμένη διαχείριση της λεκάνης απορροής των ρεμάτων, με στόχο την μακρόχρονη προστασία των υδάτινων σωμάτων (επιφανειακών και υπόγειων), την αποτροπή της περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης των υδάτων και την προστασία και βελτίωση των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Βασικό εργαλείο προγραμματισμού και  κεντρικό μηχανισμό αναφοράς της χώρας προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στα πλαίσια της εναρμόνισης με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, είναι τα Σχέδια Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών των Υδατικών Διαμερισμάτων της χώρας. Τα Σχέδια Διαχείρισης περιλαμβάνουν οδηγίες για την ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων και των οικοσυστημάτων των Υδατικών Διαμερισμάτων.

Το Σχέδιο για το Υδατικό Διαμέρισμα της Αττικής, έχει κωδικό GR06 και σ’ αυτό αναφέρονται η Πικροδάφνη, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, ο Ερασίνος, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των 14 ποτάμιων συστημάτων της Αττικής. Όμως παρ’ όλα ταύτα τα ρέματα αυτά, ακόμη και σήμερα είναι υπό διωγμόν! Δε χαίρουν της προστασίας που η Ευρωπαϊκή Οδηγία και το Σχέδιο Διαχείρισης ποταμών GR06 επιτάσσουν! Αντίθετα, συνεχίζουν να απαξιώνονται και να υιοθετούνται πολιτικές εγκιβωτισμού, τσιμεντοποίησης, αποψίλωση, μολονότι η νομοθεσία μας τα προστατεύει!

 

Πότε ξεκίνησαν τα μπαζώματα των ρεμάτων, ποιες είναι οι συνέπειες της οικολογικής υποβάθμισης, ποιες είναι οι ευθύνες των μηχανικών;

 

Το 1923, με τη Συνθήκη της Λωζάνης, 1,3 εκατομμύρια πρόσφυγες ελληνικής καταγωγής ήρθαν στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία και τα Βαλκάνια, η πλειοψηφία των οποίων εγκαταστάθηκε σε μεγάλες πόλεις, κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Ο πληθυσμός της Αθήνας σχεδόν διπλασιάστηκε ανάμεσα στο 1920 και το 1928 – δημιουργώντας τεράστια προβλήματα κατοικίας. Από την άλλη, οι πρόσφυγες αποτέλεσαν σημαντικό κινητήριο μοχλό της οικονομίας και συνέβαλαν στην ανάπτυξη της βιομηχανίας και του εμπορίου στην πρωτεύουσα. Εκτός αυτού και τα δημόσια έργα στη δεκαετία 1920 για την ύδρευση, τον εξηλεκτρισμό και τις συγκοινωνίες, προσέλκυσαν και εσωτερικούς μετανάστες, των οποίων το πρόβλημα στέγης δεν ήταν μικρότερο.

Αυτή ήταν μια περίοδος που ήκμασε η κερδοσκοπία πάνω στη γη, που σημάδεψε την ανάπτυξη της Αθήνας και οδήγησε σε όλο και μεγαλύτερη κατάτμηση και εκμετάλλευση της αστικής ιδιοκτησίας. Η αυθαίρετη εκτός σχεδίου δόμηση, δηλαδή η νόμιμη ιδιοκτησία αλλά παράνομη χρήση «αγροτεμαχίων» για την ανοικοδόμηση κατοικιών, γενικεύθηκε ως διαδικασία απόκτησης κατοικίας από την εργατική τάξη και τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Οι διαδοχικές νομιμοποιήσεις, δηλαδή «εντάξεις στο σχέδιο» των αυθαιρέτων, έγιναν η κατ’ εξοχήν διαδικασία αστικής επέκτασης.

Σ’ αυτή την περίοδο έντονης αστικής ανάπτυξης, η προστασία της φύσης, συμπεριλαμβανομένων και των ρεμάτων, δεν αποτελούσε ζήτημα, όπως και στη μεταγενέστερη που ακολούθησε μετά τον Β παγκόσμιο πόλεμο. Τότε, η αστικοποίηση στην Αθήνα ξαναβρήκε τους προπολεμικούς ρυθμούς της, με την αυθαίρετη δόμηση και τις διαδοχικές νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων. Και σ’ αυτή την πορεία δεν εξαιρέθηκαν τα ρέματα!

Οι συνέπειες της οικολογικής υποβάθμισης αποτυπώνονται στο κλίμα της Αττικής, στην ατμοσφαιρική ρύπανση που προκαλεί αύξηση πολλών ασθενειών, στις φονικές πλημμύρες, στην ηχορύπανση, στην υποβάθμιση της αισθητικής του τοπίου κλπ.

Οι μηχανικοί έχουν ευθύνες στο βαθμό που οι δικές τους συμβουλές για τη διαχείριση των ρεμάτων και την οικιστική ανάπτυξη ήταν προς την κατεύθυνση της πρόσκτησης ιδίου οφέλους και με οποιονδήποτε τρόπο. Έχουν ευθύνες στο βαθμό που σαν μεσάζοντες μεταξύ των δημοσίων υπηρεσιών και των πολιτών, δεν προσπάθησαν να αποτρέψουν την αυθαιρεσία. Όμως θεωρώ ότι το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης έχει η πολιτεία, που όχι μόνο ανέχθηκε αλλά και καλλιέργησε τη μέθοδο της αυθαίρετης δόμησης και στη συνέχεια της νομιμοποίησης, βλέποντάς τη σαν ένα εργαλείο είσπραξης και κερδοφορίας! 

 

Πόσα ρέματα διασώζονται σήμερα στην Αττική; Σε ποια κατάσταση βρίσκεται η υδρόβια χλωρίδα και πανίδα τους;

Όπως ανέφερα παραπάνω τα ποτάμια συστήματα που αναφέρονται για την Αττική είναι 14, σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης του Υδατικού Διαμερίσματος της Αττικής, όμως νομίζω ότι είναι περισσότερα. Πολλά από αυτά έχουν πολύ πλούσια χλωρίδα και σε καλή κατάσταση πανίδα. Όλα ανεξαιρέτως είναι μεταναστευτικοί σταθμοί πουλιών κι αυτό είναι πολύ σημαντικό για τις τσιμεντουπόλεις μας.  Το αξιοθαύμαστο με την πανίδα των ρεμάτων μας είναι ότι σε τμήματά τους που δεν παρατηρούνται ανθρωπογενείς παρεμβάσεις και παραμένουν για καιρό σε φυσική κατάσταση, πόσο γρήγορα αυξάνονται το πλήθος ή τα είδη της φιλοξενούμενης πανίδας.

Συνδέεται η κλιματική αλλαγή, η ξηρασία με την μεταβολή των υδάτινων πόρων;

Προφανώς! Μην ξεχνάμε ότι οι υδάτινοι πόροι τροφοδοτούν πλούσια χλωρίδα, η οποία στη συνέχεια με τη διαδικασία της εξατμισοδιαπνοής προκαλεί βροχή και φέρνει περισσότερο νερό, ενώ ταυτόχρονα με τη σκίασή της δροσίζει την περιοχή και μειώνει τη θερμοκρασία, βελτιώνοντας το μικροκλίμα. Παράλληλα τα υδάτινα ρεύματα επιτελούν και τον πολύτιμο ρόλο των αεραγωγών μέσα στις πόλεις μας. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργούν ρεύματα αέρος τον οποίο, επιπλέον, εμπλουτίζουν με οξυγόνο.

Είναι σήμερα αναγκαίο να συνειδητοποιήσουμε ως κοινωνία την σπουδαιότητα των ρεμάτων; Ποιο είναι το όραμα σας΄

Οι αυξημένες καταστροφικές πλημμύρες, με πολύπλευρες απώλειες, η υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα και του νερού, με όποια προβλήματα και κινδύνους συνεπάγονται, το κλίμα που συνεχώς αλλάζει επί το δυσμενέστερον, η αισθητική του τοπίου, που η καταστροφή των ρεμάτων, η απουσία νερού και πράσινου έχουν υποβαθμίσει σε μεγάλο βαθμό, είναι μερικά από τα προβλήματα που έχουν προκαλέσει το μπάζωμα, η απαξίωση και η εξαφάνιση των ρεμάτων και του ρέοντος νερού, μέσα στις πόλεις μας.

Το όραμά μου είναι η διατήρηση των ρεμάτων που σήμερα έχουν σωθεί σε φυσική κατάσταση, η συντήρησή τους και η επίλυση των προβλημάτων που η απαξίωσή τους έχει προκαλέσει, με μεθόδους φυσικής μηχανικής. Η προστασία και ο εμπλουτισμός της πανίδας και της χλωρίδας τους, ο καθαρισμός τους χειρωνακτικά, με κάθε σεβασμό στο οικοσύστημά τους. Η αποκατάσταση και η επαναφορά των τσιμεντομένων και εντοιχισμένων τμημάτων των ρεμάτων μας σε φυσική κατάσταση (day lighting), με τη δημιουργία υδάτινων και πράσινων διαδρομών μέσα στις πόλεις.  ΄Το όραμά μου είναι να πάψουμε να είμαστε αλαζόνες και να δώσουμε στη φύση τη θέση που της αρμόζει στη ζωή, στις γειτονιές, στις πόλεις μας και που έχουμε απόλυτη ανάγκη!

 

0 σχόλιο
0

Related Articles

Αφήστε ένα σχόλιο

Η ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για βελτιωμένη εμπειρία πλοήγησης. Υποθέτουμε πως δεν έχετε κάποιο πρόβλημα. Παρόλα αυτά μπορείτε να αρνηθείτε οποιαδήποτε στιγμή. Αποδοχή Περισσότερα