Αρχική Συνεντεύξεις Ποίηση Χαικού συνέντευξη με τον μεταφραστή Βασίλη Λαλιώτη

Ποίηση Χαικού συνέντευξη με τον μεταφραστή Βασίλη Λαλιώτη

από Μαργαρίτα Σπηλιοπούλου

Ο μεταφραστής Βασίλης Λαλιώτης μελετητής της Ιαπωνικής  ποίησης μου παραχώρησε την συνέντευξη.

.Πότε ήρθε η ποίηση Χαικού στην Ελλάδα, πως έγινε η γνωριμία σας με αυτή την ποίηση της Άπω Ανατολής;

Στην Ελλάδα, που όπως είναι γνωστό δεν υπάρχουν και καλές καταγραφές αρχείου, θεωρείται ότι το έφερε ο Σεφέρης.  Προσωπικά όταν το συνάντησα είχε καλλιεργηθεί αρκετά αν και δεν υπήρχε μια καλή θεωρητική τεκμηρίωσή του. Το σχήμα του από τρεις στίχους με 5, 7, και 5 συλλαβές αντίστοιχα, έμοιαζε με κάτι εύκολο και παιγνιώδες.
Η βάση αναπαραγωγής ήταν τα πρωτότυπα ελληνικά, λίγα και τα μεταφρασμένα κι όπως το αισθανόταν κάποιος. Άλλοι σαν διαδρομή προς την ανατολική σκέψη, άλλοι ως ανταπόκριση στο ποιητικό αίτημα της μικρής φόρμας. Η κύρια παρατήρηση είναι ότι σε κάθε ομάδα χαϊκού που κυκλοφορούσε υπήρχαν αρκετά «αδρανή» θα έλεγα που μας έκρυβαν τον αποχρώντα λόγο του θαυμασμού γι αυτά. Το καλλιεργώ κοντά τριάντα χρόνια και μόλις τελευταία άρχισα να καταλαβαίνω κάτι από τη σημασία του. Ένα άρθρο που παράδοξα θα είχε τον τίτλο Χαϊκού και Ορθόδοξοι Πατέρες, ωριμάζει σιγά σιγά στη σκέψη μου. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, έχει ερείσματα στον ίδιο βαθμό που η ελληνική μυστική σκέψη έχει με την Ιαπωνική.

.Η ποίηση είναι το είδος λογοτεχνίας που αντιστέκεται στην μετάφραση, μπορεί ένας Δυτικός μεταφραστής να αποδώσει την ουσία της ασιατικής ποίησης;

Η ποίηση είναι το πρωτότυπο συν οι μεταφράσεις που μπορεί να προκαλέσει στο παγκόσμιο χωριό, τουλάχιστον για μένα. Ειδικά το συγκεκριμένο είδος πιστεύω ότι είναι εναντίον της ουσίας, ότι ο όρος ουσία είναι πολύ δυτικός για μια σκέψη που στοχεύει στη στιγμή και τη φανέρωσή της μέσα από ένα μικρό σε έκταση ποίημα. Είναι άλλη η σχέση γραφής και εικόνας στην Ιαπωνία από ότι στη Δύση. Παρ’όλα αυτά γεφυρούλες συνεννόησης πάντα μπορούν να υπάρξουν λιγότερο ή περισσότερο επιτυχημένες. Τελικός αποδέκτης και κριτής είναι ο αναγνώστης που το αισθητήριο του πιέζεται να ανοιχτεί προς αυτό που λέτε ουσία της Ιαπωνικής ποίησης. Αν κρίνουμε από το συνεχές και αυξανόμενο ενδιαφέρον για το χαϊκού μάλλον αυτή η διεύρυνση της ευαισθησίας είναι επιτυχής.

 

. Τα γιαπωνέζικα Χαϊκού είναι μια λιτή, σύντομη, χιουμοριστική ποιητική δημιουργία, ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε ως μεταφραστής;

Δεν είναι χιουμοριστική δημιουργία πια, ήταν στην αρχή της στην ιαπωνική ποίηση. Από τη στιγμή που μεταφράζουμε από μια μεσεύουσα γλώσσα, στην περίπτωσή μου τα ισπανικά, βρισκόμαστε τρίτον από πρωτοτύπου. Είναι λοιπόν ζαριά ανάμεσα σε τρεις γλώσσες. Η μόνη εγγύηση γειτνίασης είναι ότι οι μεταφράσεις στα ισπανικά έχουν γίνει από τα ιαπωνικά γιατί η Ισπανία είναι πολύ προωθημένη τις τελευταίες δεκαετίες ως προς την επαφή της με τις ιαπωνικές πηγές. Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η επίτευξη μιας αίσθησης γλωσσικής φρεσκάδας που χαρακτηρίζει την ποίηση γενικώς. Γλωσσική διαθεσιμότητα και εμπνευσμένη απόδοση. Κόπωση της αναδημιουργίας καθώς μια αστραπιαία σύλληψη πρέπει να αποδοθεί χωρίς να χάσει το χαρακτήρα μιας έκπληξης. Η μετάφραση δεν είναι πράγμα μηχανικό και ο καθένας αμείβεται μεταφραστικά κατά την ποιητική αίσθηση της γλώσσας του.

 

.Η ποίηση Χαϊκού συνδέεται με την παράδοση Ζεν;

Συνδέεται σαφώς, κάποιοι πιστεύουν πως είναι έμπρακτη γλωσσική εφαρμογή του Ζεν. Αλλά για μένα η γλωσσική εξάσκηση του να μεταφράζω είναι τόσο εξαντλητική καθώς απαιτεί να απεκδύομαι την βαρύτητα της δυτικής αντίληψης για να τη φέρω εις πέρας που δεν αφήνει κανένα περιθώριο μεταφυσικής. Είναι διαχείριση λεπτών γλωσσικών παιγνίων με στόχο αισθητικό. Κι έχει παρόμοια προβλήματα με όλες τις προσπάθειες μετάφρασης μυστικών κειμένων, που θέλουν πέρα από το να πουν, να δείξουν προς κάτι που δεν λέγεται. Υπάρχει ένα κείμενο του Μπασό όπου παρομοιάζει τον εαυτό του σαν κουρελάκι στον άνεμο. Ούτε σοφός ούτε άνθρωπος της εξουσίας ούτε ιερέας. Κουρελάκι στον άνεμο που φέρει τη φωνή. Από την άποψη της μείωσης της παρουσίας του εγώ και του ανοίγματος προς τον άλλον που είναι πόθος στο δυτικό άνθρωπο, χωράει και στην δύσκολη αναζήτηση του Ζεν.

. Πέρα από τις πολιτισμικές διαφορές με την γιαπωνέζικη κουλτούρα πιστεύετε ότι η ποίηση Χαϊκού έχουν και μια οικουμενικότητα;

Ο Μαλλαρμέ ισχυριζόταν πως η ποίηση, ο στίχος, θεραπεύει το Τραύμα της Βαβέλ. Ότι παρ’όλες τις απώλειες νοήματος μεταξύ των γλωσσών σώζει κάτι κοινό και κοινωνήσιμο.
Πέρα από την όποια θεωρία, η ποίηση αυτή είναι οικουμενική στην πράξη. Είναι εκατομμύρια οι άνθρωποι πια που την ασκούν έμπρακτα, δια της γραφής τους. Θα έλεγα πως πρέπει να είναι από τις πλέον οικουμενικές μορφές αναγνωρίσιμης ποίησης που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στον κόσμο.

 

Ποιο είναι το αγαπημένο σας Χαϊκού ποίημα;

Από τα ιαπωνικά ένα το Κομπαγιάσι Ίσσα που έχοντας χάσει και το τελευταίο από τα πολλά παιδιά που είχε έγραψε : Ο κόσμος της πάχνης/κόσμος της πάχνης είναι/κι όμως, κι όμως…
από αυτά που έχω γράψει εγώ: οι παπαρούνες/ναι, ναι κατανεύοντας/ κι αυτό θα περάσει.

 

0 σχόλιο
0

Related Articles

Αφήστε ένα σχόλιο

Η ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για βελτιωμένη εμπειρία πλοήγησης. Υποθέτουμε πως δεν έχετε κάποιο πρόβλημα. Παρόλα αυτά μπορείτε να αρνηθείτε οποιαδήποτε στιγμή. Αποδοχή Περισσότερα