Αρχική ΑυτογνωσίαΑσθένεια Η ασθένεια προσπαθεί να μας θεραπεύσει συνέντευξη με τον ψυχίατρο – ψυχαναλυτή Σάββα Σαββόπουλο

Η ασθένεια προσπαθεί να μας θεραπεύσει συνέντευξη με τον ψυχίατρο – ψυχαναλυτή Σάββα Σαββόπουλο

από Μαργαρίτα Σπηλιοπούλου

Η ασθένεια είναι ένας εχθρός που έρχεται να μας κάνει τη ζωή δύσκολη ή να μας φωτίσει το δρόμο για μιά καινούργια ζωή;

 

 

Η εμφάνιση μιας νόσου δηλώνει την ανατροπή της ψυχοσωματικής κατάστασης, που ονομάζουμε υγεία, στο πλαίσιο της οποίας το σώμα μένει «σιωπηλό», δηλαδή δεν εμφανίζει συμπτώματα. Η υγεία ενός ατόμου επιβεβαιώνει την καλή προσαρμογή του οργανισμού στο γενικότερο περιβάλλον. Το γεγονός της εμφάνισης νόσου δείχνει ότι ο οργανισμός αναζητεί -μέσα από την νέα παθολογική συνθήκη- μια νέα προσαρμογή με το περιβάλλον ώστε να επιβιώσει. Συχνά η παθολογική κατάσταση βιώνεται από τον ασθενή επώδυνα και σαφώς επηρεάζει και την ψυχική του κατάσταση.

Θα πρέπει να υπογραμμίσω ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η εκδήλωση της νόσου αποτελεί μια ευκαιρία για τον ασθενή να ξαναδεί την ζωή του κάτω από ένα νέο πρίσμα και να «ανακαλύψει» ότι ο τρόπος που ζει τον εγκλωβίζει σε μια «άρρωστη» καθημερινότητα, η οποία νομοτελειακά οδηγεί το άτομο σε νόσο  ψυχική ή σωματική. Όπως υποστηρίζω στο τελευταίο μου βιβλίο «Επτά παραμύθια ζωής» «Είναι η Νόσος ένα Αμετάφραστο μήνυμα;» η νόσος, ιδιαίτερα ο καρκίνος, μπορεί να θεωρηθεί η τελευταία ευκαιρία που δίνεται στο άτομο για να ζήσει» ή η ευκαιρία να αναζητήσει την αγνοημένη ιστορία του.

Παραδόξως η εμφάνιση του καρκίνου οδηγεί πολλά άτομα στο να συνειδητοποιήσουν ότι έχουν ένα σώμα που θα πρέπει να φροντίσουν και να σέβονται. Ορισμένα άτομα όταν διαγνωστούν με καρκίνο, μετά το αρχικό σοκ μοιάζει να «αφυπνίζονται» και αναζητούν τον λόγο που νόσησαν στο παρελθόν τους. Περιγράφουν συχνά ότι ζούσαν μηχανιστικά, σχεδόν σαν ρομπότ, αποκομμένοι από τα συναισθήματά τους στο πλαίσιο μιας καθημερινής ρουτίνας που τους αλλοτρίωνε. Δεν ζούσαν για τον εαυτό τους, αλλά για τους γονείς του, την ιστορία της οικογένειάς του, για τις επιθυμίες άλλων, για να πλουτίσουν, για αξιώματα, κ.λπ.. Η αρρώστια τους γίνεται αφορμή να αναζητήσουν το νόημα σε όσα συμβαίνουν τώρα, όσα έγιναν στο παρελθόν, στα ξεχασμένα πρώιμα γεγονότα της ζωής του, στα πένθη που δεν μπόρεσαν να μεταβολίσουν οι ανιόντες τους και στοίχειωσαν την οικογένεια. Συμβαίνει επίσης κάποιοι ασθενείς  όταν αρρωστήσουν να αντιληφθούν ότι το σώμα μπορεί να μετατραπεί από «τόπο» οδύνης σε ένα «τόπο» περισυλλογής και ίσως χαράς. 

 

. Από τι προσπαθεί να μας θεραπεύσει η ασθένεια, τι προσπαθεί να εκφράσει ο ασθενής μέσα από την αρρώστια του, είναι οι πόνοι σαν λέξεις;

 

Στις περιπτώσεις των σωματικών ασθενειών διακρίνουμε δύο κατηγορίες: Τις ασθένειες που εμφανίζονται κατά κρίσεις και τις εξελικτικές νόσους. Η ασθένεια που εμφανίζεται κατά κρίσεις είναι πλήρως αναστρέψιμη (π.χ. κεφαλαλγία, αλλεργία, άσθμα κ.λπ.) και δεν αφήνει καμία βλάβη στο σώμα. Η ασθένεια αυτή δρα ως μια άμυνα στο να αποδιοργανωθεί περισσότερο ψυχοσωματικά το άτομο και άρα να νοσήσει από μια σοβαρή εξελικτική νόσο (καρδιαγγειακή νόσος, αυτοάνοσο, καρκίνος κ.λπ.).

Η εμφάνιση της ασθένειας κατά κρίσεις υποδηλώνει συχνά την διακοπή των ψυχικών διαδικασιών και τα σωματικά συμπτώματα που προκαλεί επιχειρούν  να καλύψουν το κενό που προέκυψε από την «ψυχική σιωπή». Το άτομο που δεν μπορεί να εκφράσει με ψυχικά μέσα, με την σκέψη ή τα συναισθήματα όσα ζει τόσο στο εσωτερικό του, όσο και στις σχέσεις του με τον κόσμο που τον περιβάλλει, θα το εκφράσει με χαρακτηρολογικές διαταραχές (θυμός, πείσμα κ.λπ.) ή συμπεριφορικές εκφορτίσεις (βία, κατάχρηση αλκοόλ, ουσιών, παραβατική συμπεριφορά). Αν και αυτές δεν επαρκούν ο δρόμος του να ασθενήσει παραμένει ανοικτός.

Αν το άτομο ύστερα από έναν τραυματισμό υποστεί μια σημαντική ψυχική αποδιοργάνωση, τότε ανοίγει ο δρόμος για την εμφάνιση μιας εξελικτικής νόσου, η οποία μπορεί να βάλει σε κίνδυνο ακόμα και τη ζωή του νοσούντος.

Ο οργανισμός ως ενιαίο ψυχοσωματικό σύνολο με αφετηρία την παθολογική κατάσταση θα επιχειρήσει να κάνει την αντίστροφη πορεία και εκεί που υπάρχει παγωνιά, σκοτάδι και πόνος  στην θέση τους να βάλει λέξεις, σκέψη και συναισθήματα.

 

 

. Κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός ο δρόμος της αποθεραπείας είναι μια διαδικασία αυτογνωσίας;

 

Όντως ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός γιατί έχει την δική του γενετική κληρονομιά και την δική του ιστορία, την δική του προσαρμοστικότητα στο περιβάλλον και τις δικές του συναντήσεις με άλλους ανθρώπους. Η ασθένειά του καθορίζεται από τους παραπάνω παράγοντες, όπως και από τις συγκυρίες. Συνεπώς και η αντιμετώπιση της ασθένειας από το άτομο, η σχέση του με αυτούς που θα το φροντίσουν  και η ενδεχόμενη αποθεραπεία θα σχετιστεί με τον τρόπο που έχει ζήσει.

Ωστόσο κάποιες φορές το άτομο με ευκαιρία μια σοβαρή νόσο, π.χ. τον καρκίνο, διαπιστώνει ότι έζησε λάθρα, ότι αγνόησε τις πραγματικές του επιθυμίες, τον πραγματικό του εαυτό που πια αγνοεί. Ίσως αυτή η μη ικανοποιητική ζωή να ενέχεται στην ευθραυστότητα του οργανισμού και τελικά στην εκδήλωση της νόσου. Αν νιώσει την αναγκαιότητα να «συναντήσει» τη ζωή του, ίσως τότε να προσπαθήσει να κάνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής του, στο βαθμό που θα ανακαλύπτει πτυχές του εαυτό του που αγνοούσε και τώρα του ανοίγουν δρόμους καινούργιους.

 

 

. Kάποιοι άνθρωποι κάνουν μακροχρόνιες ψυχοθεραπείες προσπαθώντας να κατανοήσουν τη σχέση με τους γονείς τους, μήπως όμως κρύβονται πίσω από την τραυματολογία και την θυματοποίηση τους για να αποφύγουν να αναλάβουν την ευθύνη της ζωής τους;

 

 

Το ερώτημα αυτό είναι πολύ σημαντικό και τίθεται επανειλημμένα και όχι αδικαιολόγητα, γιατί μπορεί να υπάρξουν ατέρμονες θεραπείες, μερικές φορές χωρίς κανένα κέρδος για τον ασθενή.

Όπως μπορεί να υπάρξουν σωματικές βλάβες κατά την διάρκεια  της κύησης, την γέννα ή στην αρχή της ζωής του παιδιού, που οι επιπτώσεις τους ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες ή και ισόβιες ( παράλυση από τραυματισμό κατά τον τοκετό, κ.λπ.)  έτσι υπάρχουν και αντίστοιχοι ψυχικοί τραυματισμοί. Η ψυχανάλυση έχει δείξει ότι όταν ένα παιδί τραυματιστεί πρώιμα στην ζωή του, τότε ενδέχεται να εμφανιστούν σοβαρές επιπτώσεις, που σε κάποιους μπορεί να είναι και ισόβιες. Όμως το ίδιο μπορεί να συμβεί και αργότερα στην ζωή, όπου ένας τραυματισμός μπορεί να προκαλέσει ψυχική αποδιοργάνωση που να οδηγήσει στην εκδήλωση μιας νόσου. Οι ψυχικοί τραυματισμοί οφείλουν να αποτελέσουν αντικείμενο ψυχικής επεξεργασίας ούτως ώστε κάποια στιγμή να μπορέσουν να ενταχθούν στην ιστορία του ατόμου και να οδηγήσουν σε εμπλουτισμό της σκέψης. Θα πρέπει δηλαδή να τους αποδοθεί ένα νόημα μέσα στην ζωή του ανθρώπου που έχει πληγωθεί, ώστε να μην κυβερνούν άλλο την τύχη του.

Αν αγνοηθούν οι τραυματισμοί και οι επιπτώσεις τους πάνω στο άτομο που υποφέρει και δεν γίνουν αντικείμενο επεξεργασίας τότε το θύμα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο -μέσα από τον δαιμονικό μηχανισμό του ψυχαναγκασμού της επανάληψης- θα επαναλαμβάνει το τραύμα είτε μέσα από τον ρόλο του θύματος είτε υιοθετώντας τώρα τον ρόλο του θύτη. Στην τελευταία περίπτωση θα ταυτιστεί με το δικό του δήμιο ( Αυτός που κακοποιήθηκε θα κακοποιήσει άλλους. Πρόκειται για ένα πρωινό μηχανισμό άμυνας που ονομάζεται ταύτιση με τον επιτιθέμενο).

 

. Εμείς  δημιουργούμε την πραγματικότητα μας ή οι άλλοι;

 

 

Η πραγματικότητα υπάρχει ανεξάρτητα από μας και μας καθορίζει αποφασιστικά, χωρίς καν να το γνωρίζουμε. Ερχόμαστε στον κόσμο αρχικά ως κύημα και αργότερα ως βρέφος, νήπιο που έχει τους γονείς που έχει ανεξάρτητα από την βούλησή του και οι οποίοι θα το αντιμετωπίσουν με τον τρόπο που εκείνοι θα επιλέξουν. Αργότερα το άτομο ως παιδί, ως έφηβος, ως ενήλικας, ως γέροντας θα προσπαθήσει με τις δυνάμεις που διαθέτει να χαρεί, να δημιουργήσει, να συγκρουστεί για να ικανοποιήσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Αν τα πράγματα είναι δύσκολα θα προσπαθήσει τουλάχιστον να αντέξει την πραγματικότητα. Αρχικά προσπαθούμε στον κόσμο με την στάση μας να τον τροποποιήσουμε και αν δεν μπορούμε να προσαρμοστούμε σ’ αυτόν ώστε να μας είναι ευχάριστος ή τουλάχιστον υποφερτός.

Επιπλέον για να κάνουμε τη ζωή μας πιο ευχάριστη, όταν η πραγματικότητα επιβάλει ματαιώσεις στις επιθυμίες μας, προσφεύγουμε στον κόσμο της φαντασίας όπου εκεί φτιάχνουμε τα πράγματα όπως τα επιθυμούμε και τουλάχιστον μπορούμε να τα χαιρόμαστε φαντασιωσικά. Η φαντασία μας π.χ. στις ονειροπολήσεις ή στα όνειρα μας οδηγεί στο να πιστέψουμε ότι μπορούμε εμείς να την διαμορφώνουμε σύμφωνα με τις επιθυμίες μας. Αυτή η τάση της φαντασιωσικής διεξόδου αρχίζει να δημιουργείται στην πρώιμη παιδική ηλικία, όταν το παιδί εξισορροπεί την αδυναμία του επί του πραγματικού, επιστρατεύοντάς μια φανταστική παντοδυναμία, που επιτρέπει να πραγματώσει ότι επιθυμεί.

  Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο στην Δύση υπήρξε ραγδαία αύξηση του καρκίνου και της κατάθλιψης, τι αποκαλύπτει αυτό για τον πολιτισμό μας;

 

Ο κόσμος στην σύγχρονη εποχή, λόγω των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών συνθηκών που επικράτησαν, έγινε πολύ ρευστός και στους πολίτες μεγάλωσε το αίσθημα της ανασφάλειας και της αβεβαιότητας. Στις μέρες μας, στον καιρό της παγκοσμιοποίησης, η καθημερινότητα έγινε πιο στρεσογόνα, πιο αλλοτριωτική, πιο υλική. Οι παλιές αξίες (θρησκείες, ιδεολογίες κ.λπ.) φθίνουν και αδυνατούν να πλαισιώσουν, να στηρίξουν το άτομο, το οποίο εξωθείται από τον καταναλωτισμό, να αφεθεί στον ατομικισμό και να βρει λύση (;) στον ναρκισσισμό. Η χαλάρωση των οικογενειακών και των κοινωνικών δεσμών που επικράτησαν μεταπολεμικά ευνοούν την κοινωνική απομόνωση και την μοναξιά. Επίσης το άτομο θα βυθιστεί στην μοναξιά όταν υπάρχουν σοβαρά προβλήματα υγείας, το γήρας, ή η κατάχρηση αλκοόλ, φαρμάκων ή άλλων ουσιών, δηλαδή σε κρίσιμες στιγμές της ζωής του. Σε αυτές τις συνθλιπτικές συνθήκες για το άτομο, οι οποίες αναπτύχθηκαν μεταπολεμικά είναι εύλογο ότι τα περιστατικά κατάθλιψης δεν μπορούσαν παρά να αυξηθούν εντυπωσιακά. Αλλά και η αύξηση των περιστατικών καρκίνου, που καταγράφηκε μεταπολεμικά, οφείλεται σε πολλούς παράγοντες που σχετίζονται με την εποχή και τις αλλαγές που αυτή έφερε: τώρα ζούμε περισσότερο και γνωρίζουμε ότι με την γήρανση μεγαλώνει και η πιθανότητα προσβολής από καρκίνο. Επίσης η βιομηχανοποιημένη σύγχρονη διατροφή, η κατανάλωση καρκινογόνων ουσιών, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, το αλκοόλ, οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, η καθιστική ζωή, διάφορες ιογενείς και μικροβιακές μολύνσεις, η έκθεση στον ήλιο και η ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, οι θεραπείες με ορμόνες συμβάλουν στην καρκινογένεση.

 

Ποιος έχει τον έλεγχο στη θεραπευτική σχέση;

 

Στην θεραπευτική σχέση εμπλέκονται δυο πρόσωπα: ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος. Αυτοί θα εργαστούν με βάση ένα συγκεκριμένο θεραπευτικό πλαίσιο -το οποίο αποδέχονται και οι δυο- το οποίο επιτρέπει την εγκατάσταση και την ανάπτυξη της θεραπευτικής σχέσης. Μέσα σε αυτήν την σχέση λαμβάνει χώρα η ψυχική εργασία από την πλευρά των δυο πρωταγωνιστών για τα όσα αναφέρονται ή συμβαίνουν στο πλαίσιο της θεραπείας. Τα χαρακτηριστικά του πλαισίου ορίζει ένα «συμβόλαιο», το οποίο περιγράφει τους όρους διεξαγωγής της θεραπείας. Επιτάσσει την αποχή από κάθε άλλη σχέση μεταξύ τους ( οικονομική, φιλική, σεξουαλική κ.λπ.) εκτός της θεραπευτικής και ορίζει τον χώρο που διεξάγεται η θεραπεία (συνήθως το γραφείο του θεραπευτή), το χρόνο, την αμοιβή κ.λπ.

Το συμβόλαιο στο επίπεδο της θεραπευτικής διαδικασίας απαιτεί την εφαρμογή του θεμελιώδους κανόνα, σύμφωνα με τον οποίο ο θεραπευόμενος λέει χωρίς να λογοκρίνει τον εαυτό του ότι σκέφτεται. Το θεραπευτικό πλαίσιο που εγκαθίσταται διασφαλίζει, μέσω των συμβολικών δυνατοτήτων που ευνοεί, την διεκδίκηση της ψυχικής ελευθερίας, δηλαδή την δυνατότητα του θεραπευόμενου να γνωρίσει τις βαθιές του επιθυμίες και να τις υλοποιήσει. Να γίνει δηλαδή αυτός που δυνητικά μπορεί να είναι. Ο θεραπευτής οφείλει να είναι ο εγγυητής του συμβολαίου γιατί χωρίς σωστό πλαίσιο δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική θεραπευτική σχέση. Άρα οι δυο πρωταγωνιστές πρέπει να παίξουν το δικό τους ρόλο στο συγκεκριμένο πλαίσιο και να αποσκοπούν στην ψυχική ελευθερία και την αλήθεια στον θεραπευόμενο. Κατά την θεραπεία μπορεί να εμφανιστούν ψυχικές κινήσεις που αποσκοπούν στον έλεγχο του άλλου, αλλά αυτό αποτελεί ένα παθολογικό στοιχείο το οποίο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί, κυρίως από τον θεραπευτή. Σκοπός της θεραπείας είναι η αυτονόμηση του ασθενούς, όπως αυτή είναι και η υποχρέωση ενός γονιού προς το παιδί του, δηλαδή να το καταστήσει τόσο αυτόνομο ώστε να μην νιώθει καν ότι έχει υποχρέωση για τον γονιό του.

Ωστόσο εάν από την ψυχαναλυτική διαδικασία λείπουν οι ηθικοί κανόνες, τότε η θεραπεία οδηγείται και σε τεχνική ανεπάρκεια, γιατί οι βασικές αρχές που καθορίζουν το πλαίσιό της βασίζονται σε έννοιες, όπως αυτή της ισότητας, του αλληλοσεβασμού και της αναζήτηση της αλήθειας.

 

Πώς ενεργοποιεί ο θεραπευτής τις εσωτερικές δυνάμεις και τη θέληση του θεραπευόμενου να φροντίσει τον εαυτό του;

 

 

Αυτός είναι ο σκοπός της ψυχοθεραπείας, να κινητοποιηθούν οι εσωτερικές δυνάμεις της ζωής και να εξουδετερωθούν ή να περιοριστούν οι ενορμητικές καταστροφικές δυνάμεις του θεραπευόμενου. Μέσα από την θεραπευτική σχέση ο αναλυτής θα προσπαθήσει να δείξει στον θεραπευόμενο πώς ενεργούν οι δυνάμεις δυνάμεις της ζωής θετικά για τον ψυχισμό και τις σχέσεις του ατόμου. Έτσι θα ευνοήσει τις ψυχικές λειτουργίες του Εγώ που ευνοούν την ζωή, την αγάπη, το μοίρασμα με τον άλλο, με τον συνάνθρωπο. Ο θεραπευόμενος μπορεί να ταυτιστεί με αυτήν την λειτουργείς του αναλυτή, ο οποίος παίρνει το μέρος της ζωής και της χαράς και θα επιχειρήσει να ενισχύσει το Εγώ του και ο ίδιος να δράσει ως αναλυτής του εαυτού του και να χρησιμοποιήσει τις ενορμητικές του δυνάμεις ζωής με τον πιο χρήσιμο τρόπο για τον εαυτό του και τους άλλους, ενώ θα μάθει την επιθετικότητα να την διαχειριστεί με τον πιο οικονομικό τρόπο για τον ψυχισμό του.

 

 

. Η ψυχαναλυτική διαδικασία είναι και για τον θεραπευτή μια μάθηση και μεταμορφωτική δύναμη;

 

 

Οπωσδήποτε. Οι μεγαλύτεροι δάσκαλοι είναι οι ασθενείς μας. Αυτοί μας τα διδάσκουν όλα. Οι δάσκαλοι μας στην ψυχιατρική, στην ψυχανάλυση, στην ψυχοσωματική μας μαθαίνουν κάποιους κώδικες, κάποιες γλώσσες για να προσεγγίσουμε τους ασθενείς και αυτά που λένε ή κάνουν. Ως εκπαιδευόμενοι ψυχαναλυτές μαθαίνουμε αυτούς τους κώδικες και αυτή τη γλώσσα αρχικά πάνω στον εαυτό μας, κάνοντας τη δική μας ψυχανάλυση, η οποία οφείλει να είναι μακρόχρονη ακριβώς για να γνωρίσουμε όσο μπορούμε καλύτερα το ασυνείδητό μας. Κατανοώντας τις δικές μας ψυχικές κινήσεις μπορούμε να καταλάβουμε και τις ψυχικές κινήσεις των ασθενών μας. Ωστόσο πάντα θα υπάρχουν πλευρές του εαυτού μας που θα μένουν ανεξερεύνητες. Κάποιες τέτοιες περιοχές ενδέχεται να φωτιστούν όταν εργαζόμαστε ψυχοθεραπευτικά με ανθρώπους που κινδυνεύουν από θανατηφόρες νόσους, όπως έγραψα στο βιβλίο μου «Επτά παραμύθια ζωής».

Η στενή σχέση που δημιουργείται μεταξύ τους, υποχρεώνει τον θεραπευτή να βυθιστεί στον εαυτό του και να νιώσει τα δικά του άγχη και το εφήμερο της ύπαρξης. Η θεραπευτική σχέση που υφαίνεται μέσα στον χρόνο οδηγεί και τους δυο στο να βιώσουν πόσο σημαντικό είναι το μοίρασμα των επώδυνων εμπειριών, αλλά και των ελπίδων, το να είσαι μαζί. Ορισμένες φορές που συμπορεύτηκα με έναν καρκινοπαθή, έκπληκτος διέκρινα το αληθινό φως της ζωής στα πονεμένα μάτια τους. Μαζί τους έμαθα ότι η ζωή έχει νόημα όταν επικοινωνούμε, ότι η ζωή είναι κάτι πιο πολύτιμο από την καθημερινότητα που μας προσφέρει ο σύγχρονος ναρκισσιστικός πολιτισμός, με τον καταναλωτισμό και τις επιφανειακές σχέσεις. Οι καρκινοπαθείς με δίδαξαν ότι όταν το άτομο απομονώνεται στον κομφορμισμό, ζει μέσα σε ένα «ψεύτικο εαυτό» και πεθαίνει. Ολοκληρώνεται μόνον όταν συναντάει και τον «άλλον» και μοιράζονται πράγματα.

 

. Υπάρχει μια υποσυνείδητη ανάγκη του θεραπευτή να τον χρειάζονται οι άλλοι;

 

Στο ερώτημα αυτό είναι αδύνατον να απαντήσει κάποιος με ένα ναι ή ένα όχι. Το κίνητρο που ώθησε κάποιον να γίνει θεραπευτής εξαρτάται από την προσωπική, την οικογενειακή και την περιβαλλοντική του γενικότερα ιστορία, όπως και από συγκυριακούς παράγοντες. Όμως ιδιαίτερο ρόλο παίζει και ο ψυχισμός μέσα από τις ταυτίσεις που έχει πραγματοποιήσει, τα ιδεώδη του και την μετουσιωτική του ικανότητα. Σε περιπτώσεις όπου ο θεραπευτής νιώθει μεγάλη ανάγκη να φροντίσει τους άλλους του πάσχουν, συχνά διαπιστώνουμε ότι ο ίδιος ταυτίζεται με εκείνον που υποφέρει ή μπορεί στην θέση του ασθενούς να προβάλει αγαπημένα του πρόσωπα. Δηλαδή κατά κάποιον τρόπο ενώ φροντίζει τον ασθενή, σε κάποιο ασυνείδητο επίπεδο μοιάζει να φροντίζει τον εαυτό του ή αγαπημένα τους πρόσωπα, που στο παρελθόν φαντάστηκε ότι έβλαψε με την επιθετικότητά του και τώρα επιδιώκει να τα επανορθώσει.

 

Η ψυχιατρική επιστήμη για πολλές δεκαετίες θεωρούσε την διαφορετικότητα νόσο π.χ. χαρακτήριζε την ομοφυλοφιλία ως διαταραχή, πολλοί άνθρωποι οδηγήθηκαν στο περιθώριο και αυτοκτόνησαν. Μπορεί η ψυχιατρική με βεβαιότητα να ορίσει τι είναι φυσιολογικό;

 

 

Η ψυχιατρική όπως και η ψυχανάλυση ως κλινική και ως θεωρία γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν σε ορισμένες κοινωνικές συνθήκες και μέσα σε ένα επιστημονικό περιβάλλον. Έτσι οι θέσεις τόσο της ψυχιατρικής, όσο και της ψυχανάλυσης για ορισμένες καταστάσεις του ατόμου επηρεάστηκαν καθοριστικά από την επικρατούσα κοινωνική αντίληψη. Παρά τις διαφοροποιημένες απόψεις κάποιων φωτισμένων ψυχιάτρων και ψυχαναλυτών, όπως του Φρόιντ και του Λακάν, οι ψυχιατρικοί και  ψυχαναλυτικοί διεθνείς και εθνικοί οργανισμοί υιοθέτησαν εξαιρετικά συντηρητικές απόψεις και θεώρησαν π.χ. την ομοφυλοφιλία ως παθολογική κατάσταση που έπρεπε να θεραπευτεί. Δυστυχώς υπάρχουν παραδείγματα διάσημων ψυχιάτρων ή ψυχαναλυτών, που ενώ οι ίδιοι ήσαν ομοφυλόφιλοι καταδίκαζαν με σθένος την ομοφυλοφιλία σε συνέδρια και σε θεσμικά όργανα των επιστημονικών τους ενώσεων. Σε αυτό το γεγονός διακρίνουμε  πέρα από την υποκρισία και την ζημιά που προκάλεσαν στον εαυτό τους αυτοί οι ψυχίατροι και ψυχαναλυτές  -ζώντας μια ψεύτικη ζωή- και την ψυχική βία που άσκησαν σε πολλούς ασθενείς που είχαν να αντιμετωπίσουν την διαφορετικότητας τους.

Σχετικά με το το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας θεωρώ ότι συχνά τα όρια του παθολογικού από το φυσιολογικό είναι δυσδιάκριτα. Μπορεί να εμφανίσουμε ένα μικρό σύμπτωμα, αλλά δεν σημαίνει ότι είμαστε παθολογικοί ή από την άλλη πλευρά μπορεί να φαινόμαστε στο εξωτερικό περιβάλλον μια χαρά και στην ιδιωτική μας σφαίρα να είμαστε παθολογικοί.

 

. Πριν από μερικά χρόνια η αμερικάνικη ψυχιατρική ένωση αφαίρεσε από την λίστα των διαταραχών πέντε περιπτώσεις που αφορούσαν κυρίως εφήβους. Πολλοί νέοι κακοποιήθηκαν ψυχικά, χαπακώθηκαν, στιγματίστηκαν. Με τη φόρα που έχει πάρει η ψυχιατρική με ήδη 600 καταγεγραμμένες διαταραχές στο μέλλον ίσως να μην υπάρχουν υγιείς άνθρωποι. Είχε δίκιο ο Ιπποκράτης όταν έλεγε « να είσαι μετριόφρων, να γνωρίζεις τα όρια σου και να μην βλάπτεις»;

 

 

Όπως είπα και πριν η ψυχιατρική ακολουθεί την κοινωνική πραγματικότητα και για τον λόγο αυτό όταν σε μια κοινωνία επικρατεί μια ιδεολογική αυταρχική αντίληψη, τότε γίνεται και η ψυχιατρική αυταρχική. Ας θυμηθούμε ότι σε πολλά δικτατορικά καθεστώτα, οι ιδεολογικοί αντίπαλοι αντιμετωπίστηκαν πέρα από τα ωμά κατασταλτικά μέτρα και με την συνδρομή της ψυχιατρικής και τα σχετικά εργαλεία της ( εγκλεισμός σε φρενοκομεία, φάρμακα που αφαιρούσαν την συνείδηση, ηλεκτροσόκ κ.λπ.).

Στην χώρα μας χιλιάδες συμπολίτες μας βρέθηκαν αλυσοδεμένοι και γυμνοί σε ανήλιαγα κελιά και εκεί να τους μεταχειρίζονται χειρότερα και από ζώα. Η επίσημη ψυχιατρική έκλεινε τα μάτια και υπέγραφε πιστοποιητικά εγκλεισμού στα κολαστήρια. Και αυτό γιατί η κοινωνία δεν μπορούσε να βρει πιο ανθρώπινες λύσεις από τα άθλια αυτά άσυλα.

Στην σύγχρονη εποχή όλο και περισσότερο η πολιτική στον τομέα της υγείας – και της ψυχικής υγείας – επηρεάζεται από τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα (φαρμακευτικές και ασφαλιστικές εταιρείες, μεγάλοι όμιλοι νοσηλευτικών ιδρυμάτων, κ.λπ.) σε μικρό βαθμό από συντεχνιακά ( ιατρικούς, παραϊατρικούς, πανεπιστημιακούς φορείς ) και σχεδόν καθόλου από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών – ασθενών. Είναι μια πραγματικότητα που σίγουρα στο μέλλον θα προκαλέσει μεγάλα ζητήματα στις κοινωνίες. Ήδη σε πολλές προκαλεί. 

Η ρήση του Ιπποκράτη που αναφέρετε: « να είσαι μετριόφρων, να γνωρίζεις τα όρια σου και να μην βλάπτεις» είναι μια σκέψη ενός σοφού, που είχε πάντα ως αφετηρία της σκέψης του το μέτρο. Βρίσκεται στον αντίποδα της σημερινής ατομικής και κοινωνικής πραγματικότητας, όπου το μέτρο έχει χαθεί. Όπου επικρατεί το υπέρμετρο και ο ναρκισσισμός!

0 σχόλιο
0

Related Articles

Αφήστε ένα σχόλιο

Η ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για βελτιωμένη εμπειρία πλοήγησης. Υποθέτουμε πως δεν έχετε κάποιο πρόβλημα. Παρόλα αυτά μπορείτε να αρνηθείτε οποιαδήποτε στιγμή. Αποδοχή Περισσότερα